Akademik Veri Yönetim Sistemi
Çelık K. (Yürütücü), Müderrisoğlu S. S.
TÜBİTAK Projesi, 1003 - Öncelikli Alanlar Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı, 2019 - 2022
"Bu projenin temel amacı, Türkiye'deki ebeveynlerin çocuk yetiştirme tutumları ve davranışlarının (kısaca ÇYT) hem kültüre ve sosyolojik yapıya özgü öncüllerini, hem de değişik gelişim dönemleri için (0-2 yaş, 3-6 yaş, 12-18 yaş ve 18-24 yaş) kritik gelişimsel sonuçlarını ülke genelini temsil edecek şekilde incelemektir. Daha önceki araştırmalardan farklı olarak, Türkiye'ye özgü ÇYT, hem öncülleri hem sonuçları ile birlikte psikoloji ile sosyoloji perspektifinden kapsamlı olarak incelenecektir. Sosyal sermaye ve psikolojik sağlık bakımından en temel etken olan ÇYT'nin kültüre özgü tanımının, günlük yaşamda uygulamasının ve kritik gelişimsel sonuçlarının saptanması sayesinde araştırmacıların, uygulamacıların, sosyal politika geliştiren kurum ve kuruluşların olduğu kadar, ebeveynlerin doğrudan yararlanacağı bilgi üretilecektir. Proje, çağrıda odaklanılması beklenen 4 konu başlığına karşılık gelen 1 ana, 3 alt projeden meydana gelmektedir. Ana projede Türkiye'de ailenin psikolojik, sosyal, ekonomik ve kültürel profilleri temelinde ÇYT'na ilişkin etnoteoriler araştırılacaktır. Türkiye'yi temsil eden bir örneklemde önce nitel, sonra nicel olmak üzere, ebeveynlerden, büyükanne ve babalardan ve çocuğun bakımında katkısı bulunan üçüncü kişilerden veri toplanacaktır. Bu kapsamda ayrıca basında ve sosyal medyada çocuk yetiştirme tutumlarına yönelik temsiller üzerine ek bir nitel araştırma yapılacaktır. Nicel aşamada hem evrensel ÇYT (örn., sıcaklık) hem de Türkiye?de görece yaygın ÇYT (örn., aşırı koruma ve karşılaştırma) ve bağlanmanın kaygı ve kaçınma boyutları ölçülecektir. Nicel veride ÇYT'nin kuşaklararası aktarımı, ailenin sosyoekonomik düzeyi (SED), çocuk ve ebeveyn cinsiyeti ile gelişimsel dönemle ilişkilileri de araştırılacaktır. 1. alt projede ÇYT'nin bilişsel (hedefler, değerler) ve davranışsal (sıcaklık, kontrol, disiplin, duygu sosyalleştirme) unsurlarına etki eden psikolojik faktörler ve ÇYT'nin kritik gelişimsel sonuçlara (içselleştirme ve dışsallaştırma sorunları, akademik özyeterlik algısı, sosyal yetkinlik, benlik saygısı, akran ilişkileri, sanal zorbalık, sosyal medya kullanımı) etkisi hem çocukların mizaç özellikleri, hem de ailenin yapısı ve SED dikkate alınarak okul öncesi (3-6 yaş) çocuklar (ve (12-18 yaş) ortaokul ve lise öğrencisi üzerinde MEB ile işbirliği yapılarak incelenecektir. 2. alt projede Türkiye'de anne babalığa geçiş sürecinin etkisi 0-2 yaş arasında çocuğu olan anneler ve çocukları üzerinde çalışılacaktır. Farklı ekonomik ve sosyal statüdeki genç ebeveynlerin ebeveynliğe geçiş sürecinde yaşadıkları sorunlar, döneme özgü riskler ve özelliklerin (bakım duyarlığı, ebeveynlik yetkinlik algısı, ebeveynlik stresi) hem annenin ÇYT'lerine hem de 0-2 yaş çocuklarının gelişimine (döneme özgü fiziksel ve psikolojik gelişim) etkisi derinlemesine görüşmelerle, sonra de genel nicel veri içerisindeki Türkiye'yi temsil eden ortak örneklemle incelenecektir. 3. alt proje kapsamında ailenin psikolojik, sosyal, ekonomik, kültürel özellikleri ile ÇYT'lerin orta ergenlik (15-18) ve beliren yetişkinlik dönemindeki (18-24) gençlerin kimlik sermayesi, girişimcilik, özyeterlik, sosyal kapital gibi istihdam için kritik olan özelliklerine ve bireysel esenliklerine etkisi temsili bir örneklemle incelenecektir. Ayrıca nicel çalışma öncesi nitel bir çalışma ile t derinlemesine görüşmeler yapılacaktır. Özet olarak, nitel ve nicel yöntemlerle ve disiplinler arası yaklaşımı ile ana projede kapsamlı olarak ölçülecek olan ÇYT değişkenleri her bir alt projenin gelişimsel dönemine ilişkin sonuç davranışları ile ilişkilendirilecek ve Türkiye'ye özgü ÇYT'nin psikolojik gelişimsel sonuçları incelenecektir. Elde edilecek bulgulara dayanarak, hem araştırmacılar için kapsamlı bir bilgi ve ölçüm aracı kaynağı oluşturulacak hem de uygulamacılar, karar vericiler ve aileler için değerli öneriler üretilecektir. Ulaşılacak bilgiler ışığında verimli ve esenliği yüksek nesiller yetiştirmek için program önerileri geliştirilecektir."