Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çocuk Gelişimi Ve Eğitimi A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Emine Nilgün Metin
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu araştırma, Ankara ili Yasemin Karakaya Bilim ve Sanat Merkezi'ne devam eden 3., 4. ve 5. sınıf üstün yetenekli çocukların ailelerinin ihtiyaçlarından yola çıkılarak geliştirilen Hacettepe Üstün Yetenekliler Aile Rehberliği Programı'nın (HÜYAP) aile içi fonksiyonlar, çocuğun ruhsal uyumu ve çocuğun algıladığı sosyal destek üzerindeki etkilerini ortaya koymak ve yurtdışında yaygın olarak kullanılan SENG Aile Rehberliği Modeli ile yeni geliştirilen HÜYAP Modeli arasındaki farkları incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Araştırmada öncelikle üstün yetenekli çocuğa sahip ailelerle ihtiyaç analizi çalışması gerçekleştirilmiştir. Ortaya çıkan konu başlıkları ve uzman görüşlerinden faydalanılarak HÜYAP Modeli oluşturulmuş ve araştırmanın ilk deney grubu olan 20 üstün yetenekli çocuğun ebeveynine 10 hafta süreyle uygulanmıştır. Diğer taraftan yurtdışında üstün yetenekli çocukların aileleri için uygulanmakta olan SENG (Social Emotional Needs of Gifted Children) Modeli Aile Rehberliği Programı kültürümüze uyarlanmış ve eş zamanlı olarak ikinci deney grubu olan 20 ebeveyne 10 hafta süreyle uygulanmıştır. Programların etkilerini görebilmek için Aile Değerlendirme Ölçeği, Hacettepe Ruhsal Uyum Ölçeği ve Çocuklar için Sosyal Desteği Değerlendirme Ölçeği öntest, sontest ve sontestten iki ay sonrasında izleme testi olarak uygulanmıştır. Kontrol grubuna hiç bir uygulama yapılmamıştır. Verilerin analizinde Tekrarlı Ölçümler için İki yönlü ANOVA, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Mann Whitney U testi ve t testi kullanılmıştır.
Araştırma sonucunda, üstün yetenekli çocuğa sahip ailelerin ihtiyaçlarına yönelik hazırlanan HÜYAP Modeli'nin aile fonksiyonlarından olan Aile İçi İletişim, Problem Çözme, Davranış Kontrolü, ve Genel Aile Fonksiyonları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark ortaya koyduğu (p<.05), SENG Modeli'nin ise yalnızca Davranış Kontrolü fonksiyonunda istatistiksel olarak anlamlı fark yarattığı görülmüştür. Üstün yetenekli çocuğun ruhsal uyumu açısından Davranış Sorunları ve Nevrotik Sorunlar alt boyutlarında hem HÜYAP Modeli hem de SENG Modeli istatistiksel olarak anlamlı fark yaratmıştır (p<.05). Öte yandan çocukların algıladıkları sosyal desteğin derecesi açısından hiçbir alt boyutta (Aile, Arkadaş, Öğretmen) gruplar adına bir fark gözlenmemiştir. Tüm bu sonuçlar izleme testlerinde de benzer şekillerde tespit edilmiştir. Sonuç olarak, farklı aile rehberliği gruplarında olmaya göre değerlendirildiğinde kültüre özgü geliştirilmiş olan HÜYAP Modeli'nin bu araştırmada ölçülen değişkenler açısından genel olarak etkili bir program olduğu ve tespit edilen bu etkilerin SENG Modeli’nde görülenlerden daha fazla olduğu söylenebilir. Bununla birlikte temel geliştirilme amacı üstün yetenekli çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerini ailelerine verilen rehberlik programı yoluyla desteklemek olan SENG Modeli’nin, bu araştırma yoluyla ortaya konan sonuçları, programın amacına ulaştığını ve kültürümüzde uygulanabilir bir model olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Üstün yetenekli çocuklar, SENG, HÜYAP, aile rehberliği programı, aile içi fonkiyonlar, ruhsal uyum, sosyal destek