Akademik Veri Yönetim Sistemi
22. Ulusal Psikoloji Kongresi, Bursa, Türkiye, 3 - 05 Ekim 2025, ss.402, (Özet Bildiri)
Giriş ve Amaç: Bu araştırmanın amacı, ölüm nedeniyle yakınlarını kaybeden cis-heteroseksüel
erkeklerin yas sürecine dair öznel deneyimlerini toplumsal cinsiyet normları bağlamında incelemektir.
Erkekliğe atfedilen duygusal kontrol, güçlülük ve bağımsızlık gibi normların, erkeklerin yas sürecindeki
ifade etme ve başa çıkma biçimlerini şekillendirdiği görülmektedir. Alan literatüründe, erkeklerin sosyal
destek arama davranışlarında geri planda kaldıkları, duygusal tepkilerini bastırdıkları ve daha çok
araçsal başa çıkma stratejilerine yöneldikleri belirtilmektedir. Bu durum, hem ruhsal iyilik hâlini
olumsuz etkileyebilirken hem de destek arayışını sınırlayabilmektedir. Bu çalışmada, bireysel
röportajlar yoluyla toplanacak veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir; elde edilen
bulgular, toplumsal cinsiyet rolleri doğrultusunda erkeklerin yasla ilişkili deneyimlerini daha
derinlemesine anlamaya katkı sağlaması amaçlanmıştır. Yöntem:
Bu araştırmanın verileri, nitel araştırma desenine uygun olarak yarı yapılandırılmış bireysel görüşmeler
yoluyla toplanmıştır. Görüşme yapılan beş katılımcının yaş ortalaması 56,2’dir. Kayıplarının üzerinden
geçen sürenin ortalaması ise yaklaşık 1 yıl 11 ay olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların kayıpları genel
olarak yaşlılık ve uzun süreli hastalıklar sonucu gerçekleşmiş, bu da ölümlerin büyük çoğunluğunun
beklenen ölümler olduğunu göstermektedir. Sadece bir katılımcının yaşadığı kayıp ani ve beklenmedik
bir şekilde gerçekleşmiştir. Diğer dört katılımcı ise ebeveynlerini uzun süredir devam eden hastalık
süreçleri veya doğal yaşlılık nedenleriyle kaybetmişlerdir. Görüşmeler, çevrim içi olarak gerçekleşmiş
ve katılımcı onayı alınarak ses kaydıyla kaydedilmiştir. Her biri yaklaşık 30 dakika sürmüştür.
Görüşmelerde, katılımcıların yas sürecine ilişkin deneyimlerini derinlemesine anlamaya yönelik açık
uçlu sorular yöneltilmiş, gerektiğinde takip soruları ile anlatımlar derinleştirilmiştir. Katılımcılara
görüşme öncesinde demografik bilgi formu, bilgilendirilmiş onam formu ve görüşme sonrasında katılım
sonrası bilgilendirme formu sunulmuştur. Veriler, tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir.
Katılımcıların kimlik bilgileri gizli tutulmuş; görüşme sürecinde veya sonrasında psikolojik destek
ihtiyacı hissedilmesi durumunda, ilgili ruh sağlığı hizmetleri önerilmiştir. Bulgular: Beş cis-
heteroseksüel erkek katılımcının deneyimleri incelendiğinde, yas sürecinde dört ana tema öne çıkmıştır:
(i) Ölümün kaçınılmaz olduğunu kabul ederek ve buna anlam vererek yasla başa çıkma, (ii) duygularını
aile ve yakın çevresiyle paylaşırken profesyonel destek aramamaları, (iii) acıyı unutmaya çalışmak için
uzaklaşma ve sosyal çekilme yöntemlerini kullanmaları ve (iv) cinsiyet normlarını içselleştirerek
erkeklerin, kadınların yas süreciyle farklılıklar taşıdığına inanması. Bu bulgular, toplumsal cinsiyet
rollerinin yas deneyimini şekillendirdiğini göstermektedir. Yas sürecinde erkeklerin daha çok cenaze
işleri ve organizasyonla ilgilenip duygusal ifadelerini sınırladığı görülmüştür.
Tartışma ve Sonuç: Bu araştırma, cis-heteroseksüel erkeklerin yas sürecinde toplumsal cinsiyet
normlarının önemli bir rol oynadığını ortaya koymuştur. Erkekler, kaybı kabul edip anlamlandırmaya
çalışırken, duygularını daha çok yakın çevreleriyle paylaşmayı tercih etmiş, profesyonel destek
arayışında bulunmamıştır. Cenaze işleri ve organizasyon gibi sorumluluklara odaklanmaları, erkekliğe
atfedilen güç ve kontrol beklentileriyle uyumludur. Bu bulgular, erkeklerin yas deneyiminde cinsiyete
özgü farklılıkların varlığını desteklemekte ve yas desteğinin cinsiyet duyarlı yaklaşımlarla ele alınması
gerekliliğini vurgulamaktadır.
Anahtar kelimeler: Erkeklik, yas, toplumsal cinsiyet rolleri, kayıp, duygusal ifade