Akademik Veri Yönetim Sistemi
III. Ankara Ulusal Eğitim Yönetimi Kongresi , Ankara, Türkiye, 18 - 19 Aralık 2025, cilt.1, ss.311-314, (Özet Bildiri)
Genişletilmiş Özet
Kavramsal Çerçeve
Sohbet robotları, büyük dil modelleriyle geliştirilen ve kullanıcılarla doğal dilde
etkileşim kurarak bilgi sunan yapay zekâ (YZ) tabanlı uygulamalardır. Eğitimde bu araçlar,
bilgiye hızlı erişim, kişiselleştirilmiş öğrenme ve etkili geri bildirim gibi çeşitli işlevlerle
öğrenci ve öğretmenlere katkı sağlamaktadır (Chiu vd., 2023; Petrič, 2024;). Geleneksel
sınıflarda sık karşılaşılan kalabalık yapı, bireysel farklılıkların göz ardı edilmesi ve farklı
öğrenme hızları gibi sorunlara çözüm üretme potansiyeli, bu araçların eğitimdeki önemini
artırmaktadır (García-Martínez vd., 2023; Liu vd., 2023).
Özellikle K-12 düzeyinde YZ tabanlı araçların çeşitliliği artmakta, ancak ilkokul
öğrencilerine yönelik çalışmalar sınırlı kalmaktadır (García-Martínez vd., 2023). Mevcut
araştırmalar, sohbet robotlarının ödev desteği, kişiselleştirilmiş öğrenme ve beceri gelişimi
gibi alanlarda katkı sağladığını göstermektedir (Labadze vd., 2023). Ayrıca üretken YZ’nin
ilkokul ortamında metin, görsel ve alıştırma üretimi yoluyla öğrenci ilgi ve düzeyine göre
içerik sunabildiği örneklenmiştir (Jauhiainen ve Guerra, 2023). ChatGPT gibi araçların
öğrencilerin otonom öğrenme süreçlerine etkisine dair bazı bulgular olsa da bu teknolojilerin
ilkokul düzeyine uygunluğunu değerlendiren çalışmalara hâlâ ihtiyaç vardır (Rashed
Ibraheam Almohesh, 2024).
Çalışmanın Amacı, Araştırma Soruları/Problemleri
Sohbet robotları, öğretmen ve öğrencilerin bağımsız olarak kullanabileceği, dil desteği
ve erişim kolaylığı sunan yapay zekâ destekli araçlardır. Bilgilendirme amaçlı kullanımda
dersle ilgili bilgi arama, ödev fikirleri üretme, kavram açıklama, metin geliştirme ve geri
bildirim alma gibi işlevler sunar (Petrič, 2024). Araştırmalar, bu araçların hem ders içi hem de
evde yapılan matematik çalışmalarında sistematik olarak kullanıldığında öğrenmeye önemli
katkılar sağlayabileceğini göstermektedir (Chiu vd., 2023; Jauhiainen ve Guerra, 2023;
Labadze vd., 2023).
Ancak bu tür bir kullanımın öğrenci, öğretmen ve veliler için nasıl bir ortam
oluşturacağı henüz net değildir. Bu araştırma, ilkokul öğrencilerinin matematik derslerinde
sohbet robotlarıyla yaşadıkları deneyimleri ve bu deneyimlerin veli ile öğretmen algılarındaki
yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Öğrencilerin öğrenme süreçlerindeki değişimlerin312
diğer paydaşları da etkileyebileceği varsayımıyla, yapay zekâ tabanlı araçların öğrenci odaklı
öğrenmeye entegrasyonuna dair bütüncül bir bakış sunmayı hedeflemektedir.
Bu doğrultuda, fenomenolojik yaklaşımla ele alınan araştırmanın temel sorusu,
“Dördüncü sınıf öğrencileri, matematik dersinde sohbet robotları kullanırken nasıl bir
deneyim yaşarlar?” şeklinde belirlenmiştir.
Araştırma Yöntemi ve Veri Analizi
Araştırmanın doğası nitel araştırma yöntemlerine uygundur ve araştırmanın amacı
“ilkokul matematik öğrenme sürecinde YZ araçlarının kullanılması” olgusunu yaşanmış
deneyimler üzerinden incelemek olduğundan araştırma deseni fenomenoloji/olgubilim olarak
belirlenmiştir. Diğer tüm nitel araştırmalar gibi olgubilim de insanın karmaşıklığını tanımlar;
ancak fenomenoloji, insan deneyimlerini derinlemesine anlama yönüyle diğer yaklaşımlardan
ayrılır (Padilla-Diaz, 2015). Olgubilim esas olarak yaşanmış deneyimlerin bir incelemesidir
ve bu deneyimlerin doğasını doğrudan anlamayı amaçlar (Moustakas, 1994)
Araştırmanın katılımcılarını Ankara’nın Çankaya ilçesine bağlı bir devlet ilkokulunda
görev yapmakta olan bir dördüncü sınıf öğretmenini, 27 öğrencisini ve velilerini
kapsamaktadır. Dördüncü sınıf, hem en verimli veriyi elde etmek hem de öğrencileri ortaokul
düzeyine hazırlamak açısından dördüncü sınıfın işlevsel olduğu varsayımıyla dördüncü sınıf
belirlenmiştir.
Veriler, pilot ders ve akabinde 8 haftalık iki saatlik matematik dersi ve akabinde verilen
uygulamalı ödevler ile katılımcıların bu deneyimi yaşadıktan sonra toplanmıştır. Ders planları
her haftanın matematik kazanımına uygun olarak sohbet robotları kullanımı ile
bütünleştirilmiş, öğrencilerle velilere YZ kullanımı ile ilgili önemli noktalar paylaşılmıştır.
Dersleri öğretmen, öğrenci deneyimlerken ödevleri de her üç katılımcı grubu deneyimlemiştir.
Bu uygulamalar öğretmen ve öğrencilerin kullanımlarına göre çeşitlendirilebilir. Dersler
esnasında kullanımında Sohbet robotları üzerinde bilgi istemi (prompt) kayıtları, ders
esnasında alınan öğretmen-gözlemci notları, sınıf içi projeksiyon fotoğrafları ders içi veri
kaynakları; ödevler ve katılımcılarla yapılan yarı-yapılandırılmış görüşmeler ise ders sonrası
yapılan ve araştırma sorusunun ana veri kaynağıdır. Toplam 2 öğretmen, 13 öğrenci ve
velileri ile gerçekleştirilen görüşmeler, transkript edildikten sonra MAXQDA 2024
kullanılarak analiz edilmektedir. Analizler devam etmekle birlikte fenomenoloji analizlerin
gerektirdiği gibi ifadelerin dokusunun bozulmamasına özen gösterilmiştir.
Bulgular ve Sonuçlar
Ön değerlendirme sonucunda paylaşılan öğrenci deneyimleri duyuşsal ve bilişsel
kategori altında basamaklandırılmıştır. Duyuşsal anlamda öğrenciler ders içinde sohbet robotu
kullanmanın “…eğlenceliydi”, “Bazen sıkıcı olabiliyordu ama fazlaca çok eğlenceli
geçiyordu (O3, Pos. 6” gibi ifadelerle betimlendirmiştir. Temel veriler bilişsel kategori
kapsamında iletilmiş olan öğrencinin ders dışı verilen ödevleri de içeren zorluklar, zorluklara
çözüm, matematik öğrenimi, sohbet aracı kullanımına yönelik temaları kapsamaktadır. Bu
alanlar içerisinde öğrenciler sohbet robotları kullanımında zorluk yaşamamakla birlikte, elde
ettikleri çıktıların (cevapların) kimi zaman istedikleri gibi olmadığını bu nedenle farklı sohbet
robotları kullanmayı tercih ettiklerini belirtmişler, gerekirse ailelerinden destek almışlardır.
Sohbet robotları kullanımı için düzenli kullanım yolu belirlemişlerdir (yaşını belirt, açık ve
anlaşılır yaz (prompt girme)sonucu kontrol et son halini ver). Prompt girme kısmında
öğrenciler, yaşadıkları deneyimlere dayanarak geliştirmişler [Kendim yazı yanlışlarımı
düzelterek sordum. Yaşımı söyleyerek onun anlayacağı dilden yazdım, soruları. Benim
seviyem için sorması için de ayrıca dikkat edip ona doğru şekilde anlattım. (Ö13, Pos. 15].
Öğrenciler matematik ile ilgili farklı konularda yaptıkları uygulamalarda bildikleri konuları313
pekiştirdikleri, “bilmedikleri konular hakkında da bilgi verdiğini” iletmişlerdir. Sadece
matematikteki konu içi ilişkiler deği değil matematik içinde veya disiplinler arası
ilişkilendirmeler yapması öğrencilerin paylaştığı diğer bir durumdur. Öğretmen boyutunda ise
kullanım açısından prompt yazma çok pratik olmasa da farklı uygulamaları o ana özgü olarak
paylaşması ve öğrencilerin dikkatini çekecek (rol yapma, farklılaştırma) etkinlikleri tek bir
bilgisayar ve projeksiyon ile sınıfta yapabilmenin sürdürülebilir olmasının altı çizilmiştir.
Veliler boyutunda ise yine duyuşsal ve bilişsel kategoriler altında basamaklandırılmıştır.
Duyuşsal anlamda çocuklarının “mutlu” olduğu, “değerli hissettiği” gibi kavramlar
kullanılmıştır. Bilişsel kategori altında sohbet robotlarını matematik öğrenme amaçlı
kullanılabiliyor olduğunu deneyimlediklerini, öğrencilerinin ödevlerini kendi başlarına
halledebildiklerini, gelen cevabı merakla beklediklerini, ödevleri bu şekilde hızlı bir şekilde
“hallettiklerini”, “özgüvenli bir şekilde” bağımsız çalışma deneyimi” geliştirdikleri gibi
öğrencilerin çalışma alışkanlıklarını geliştirici yön vurgulandı. Bilgisayar kullanmayı
bilmeyen öğrencilerin olduğu da vurgulandı, bu noktada ilk defa bilgisayar kullanan çocuklar
için karşılaşılan zorluklar da belirtildi. Son olarak ise yapay zekâ araçlarının öğretmen-
öğrenci-veli kontrollü olarak yapılmasının önemi vurgulandı.
Ortak oalrak, sohbet robotları deneyimi hem olumlu hem olumsuz yönleriyle
katılımcılar tarafından ele alındı ve bunun gibi uygulamaların aslında sürdürülmesi
geliştirilerek sürdürülmesi gerektiği belirtildi.
Sonuç olarak ilkokul düzeyinde Labadze vd.’nin (2023) de çalışmasında öngördüğü gibi
doğru kullanımında eğitim çerçevesinde sohbet robotlarından ödev ve çalışma desteği,
kişiselleştirilmiş öğrenme deneyimi ve çeşitli becerilerin geliştirilmesi açısından
faydalandıkları verilere yansımıştır. Bu deneyimler hem araştırmacılar hem uygulayıcı olan
öğretmenler hem de politika yapıcılar için yapay zekâ araçlarının derslere entegrasyonu ile
ilgili ışık tutması beklenmektedir.
Anahtar sözcükler: İlkokul matematik eğitimi, fenomenoloji, yapay zekâ araçları, sohbet robotları
Kaynakça
Chiu, T. K., Xia, Q., Zhou, X., Chai, C. S., & Cheng, M. (2023). Systematic literature review
on opportunities, challenges, and future research recommendations of artificial
intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 4, 100118.
https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100118
García-Martínez, I., Fernández-Batanero, J. M., Fernández-Cerero, J., & León, S. P. (2023).
Analysing the impact of artificial intelligence and computational sciences on student
performance: Systematic review and meta-analysis. Journal of New Approaches in
Educational Research, 12(1), 171-197. https://doi.org/10.7821/naer.2023.1.1240
Jauhiainen, J. S., & Guerra, A. G. (2023). Generative AI and ChatGPT in school children’s
education: evidence from a school lesson. Sustainability, 15(18), 14025.
https://doi.org/10.3390/su151814025
Liu, M., Ren, Y., Nyagoga, L. M., Stonier, F., Wu, Z., & Yu, L. (2023). Future of education
in the era of generative artificial intelligence: Consensus among Chinese scholars on
applications of ChatGPT in schools. Future in Educational Research, 1(1), 72-101.
https://doi.org/10.1002/fer3.10
Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Thousand Oaks, CA: Sage
Publications.314
Padilla-Diaz, M. (2015). Phenomenology in educational qualitative research: Philosophy as
science or philosophical science? International Journal of Educational Excellence, 1(2),
101–110.
Pareto, L. (2014). A teachable agent game engaging primary school children to learn
arithmetic concepts and reasoning. International Journal of artificial intelligence in
education, 24, 251-283. https://doi.org/10.1007/s40593-014-0018-8
Petrič, G. (2024). Everyone talks everything with ChatGPT: Students' uses of ChatGPT and
their impact on learning performance. International Journal of Technology and Human
Interaction (IJTHI), 20(1), 1-22. https://doi.org/10.4018/IJTHI.349225
Rashed Ibraheam Almohesh, A. (2024). AI application (ChatGPT) and Saudi Arabian primary
school students’ autonomy in online classes: Exploring students and teachers’
perceptions. The International Review of Research in Open and Distributed
Learning, 25(3), 1–18. https://doi.org/10.19173/irrodl.v25i3.7641