Architecture and the Limits of Experience: Spatial Apparatuses of Knowledge, Power, and the Self
PLANARCH - Design and planning research (Online), cilt.10, sa.3, ss.370-384, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 10 Sayı: 3
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.54864/planarch.1917444
- Dergi Adı: PLANARCH - Design and planning research (Online)
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.370-384
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- TED Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu makale, mimarlığı bir çerçeveleme teknolojisi olarak kavramsallaştıran tarihsel-eleştirel bir çerçeve vasıtasıyla, mimarlık söyleminde deneyim sorununu ele almaktadır. Bernard Cache’nin mimarlığı üretken bir çerçeveleme sistemi olarak ele alan yaklaşımından ve Michel Foucault’nun bilgi, iktidar ve kendilik teknolojilerine ilişkin analizlerinden hareketle çalışma, mekânsal konfigürasyonların deneyime yalnızca ev sahipliği yapmakla kalmayıp nasıl farklı tarihsel katmanlara özgü deneyim alanları ürettiğini inceler. Yöntem itibarıyla yazarlar Foucault’nun arkeoloji, soykütük ve sorunsallaştırma başlıklı üçlü yöntembiliminden faydalanarak karşılaştırmalı bir analiz matrisi geliştir ve bu matrisi üç mekânsal düzeneğe uygular: karanlık oda, toplama kampı ve günah çıkarma odası. Her örnek, tarihsel özgüllüğü, mimari diyagramı, hakikat rejimi, özne oluşumu, ilişkisel yapısı ve deneyimsel çıktıları olmak üzere altılı bir şema vasıtasıyla analiz edilmekte ve nihayet mikro-operasyonları itibarıyla incelenmektedir. Bulgular, bütün tarihsel ve işlevsel farklılıklarına rağmen bu düzeneklerin ortak bir diyagramatik yapıda birleştiğini; üçünün de kendi bağlamlarında bedenleri çevrelerinden yalıtan, bedenler arası temas rejimlerini düzenleyen ve algıyı, tahakkümü ve öznenin kendisiyle ilişkisini organize eden özgül bedensel repertuarlar teşkil ettiğini göstermektedir. Mimarlığın “olası deneyimin tarihsel önkoşullarına” cisim kazandırmaktaki rolünü öne çıkaran makale, mimarlık tarihyazımında tipolojik ve temsilî analizlerden uzaklaşıp mekânsal diyagramlara ve işleyiş mekanizmalarına odaklanan bir yaklaşıma geçmeyi savunur. Çalışma, mimarlığın hem mevcut deneyim rejimlerini kurup sabitleme hem de (eleştirel sorgulama ve tasarım pratikleri vasıtasıyla) bu rejimlerin dönüşümüne önayak olma yönündeki ikili kapasitesini vurgulayarak sonlanır.
This article examines the problem of experience in architectural discourse by proposing a historico-critical framework that reconceptualizes architecture as a technology of framing. Drawing on Bernard Cache’s approach to architecture as a generative system of frames and Michel Foucault’s analyses of technologies of knowledge, power, and the self, the study examines how spatial configurations produce historically specific fields of experience rather than merely accommodate them. Methodologically, the authors use Foucault’s tripartite framework of archaeology, genealogy, and problematization to develop a comparative analytical matrix applied to three spatial dispositifs: camera obscura, concentration camp, and confessional booth. Each case is analyzed through a six-part schema addressing their historical specificity, architectural diagram, regime of truth, subject formation, primary relational structure, and experiential output, followed by their micro-operational logic. Findings show that, despite their historical and functional differences, these dispositifs share a common diagrammatic structure in that they all isolate bodies, regulate regimes of contact, and generate distinct corporeal repertoires that organize perception, domination, and self-relation. By foregrounding architecture’s role in materializing the “historical a priori of possible experience,” the article argues for a shift in architectural historiography from typological and representational analyses toward a focus on spatial diagrams and operative mechanisms. The study concludes by emphasizing architecture’s dual capacity to stabilize existing experiential regimes and to open possibilities for their transformation through critical inquiry and design practice.